Po³o¿enie
Beskid Niski le¿y na terytorium dwóch pañstw: Polski i S³owacji; to pasmo górskie w Karpatach po³o¿one miêdzy prze³êczami £upkowsk± na wschodzie, a Tylick± na zachodzie. Wschodnia granica Beskidu Niskiego stanowi jednocze¶nie granicê Karpat Wschodnich i Zachodnich. Beskid Niski od wschodu graniczy z Bieszczadami i Pogórzem Bukowskim, od zachodu z Beskidem S±deckim, a od pó³nocy z Pogórzem ¦rodkowobeskidzkim. Na po³udniu przechodzi w Pogórze Ondawskie granica ta ma charakter umowny i biegnie lini± Bardejov - Svidnik - Medzilaborce.
Ciekawostki z historii, fauny, flory, kultury
Beskid Niski stanowi specyficzny subregion w Zewnêtrznych Karpatach Zachodnich, to najdziksze pasmo górskie w Polsce. Wysoko¶æ szczytów nie przekracza tu 1000 m n.p.m., prze³êcze s± niskie i ³atwo dostêpne jak chocia¿by Prze³êcz Dukielska (502 m n.p.m,). Beskid Niski zbudowany jest ze ska³ osadowych zwanych fliszem karpackim; najni¿sza jest p³aszczowina ¶l±ska, ¶rodkowa – dukielska, najni¿sza za¶ – magurska. Piaskowce magurskie czêsto przybieraj± postaæ oryginalnych form skalnych; najbardziej znane s± Kornuty na Magurze W±tkowskiej i Diabli Kamieñ nieopodal Folusza. Wystêpuje równie¿ wiele jaskiñ, najwiêksze ich skupiska to Kilanowska Góra ko³o Lipowicy (ponad 50 jaskiñ) i Cergowa (10 jaskiñ); znana jest równie¿ Jaskinia Mroczna w Kornutach, której ³±czna d³ugo¶æ korytarza siêga prawie 200 Naturalnym bogactwem tego regionu jest ropa naftowa, gaz. ziemny oraz wody mineralne i czyste wody powierzchniowe.
Beskid Niski dzielimy na:
*Góry Grybowskie – miêdzy dolinami Kamienicy i Bia³ej
*Góry Hañczowskie – miêdzy dolinami Bia³ej oraz Ropy i Zdyni
*Beskid Gorlicki – miêdzy rzek± Bia³±, a wsiami: Radocyna, Bartne, Wo³owiec
*Pasmo Magurskie – z d³ugimi grzbietami Magury W±tkowskiej i Ma³astowskiej
*Beskid Dukielski – miêdzy dolinami Wis³oki i Tabotu
*Pasmo Bukowicy i Kamienia – miêdzy dolinami Wis³oki i Os³awicy
*Gniazdo Jawornika – miêdzy dolinami Jasio³ki i Wis³oka
*Pasmo graniczne – na wschód od doliny Be³czy
*Wzgórza Rymanowskie – po obu stronach rzeki Tabor
Klimat w Beskidzie Niskim ma charakter przej¶ciowy pomiêdzy klimatem atlantyckim i kontynentalnym; wiosn±, zim± i jesieni± wiej± tu ciep³e i suche wiatry po³udniowe, które powoduj± czêste zmiany pogody. ¦rednia temp. roczna wynosi od 4°C do 8°C, najwiêksze opady deszczu przypadaj± na miesi±c: czerwiec i lipiec.
W Beskidzie Niskim daje siê zauwa¿yæ jedynie dwa piêtra ro¶linne: pogórza (do 550 m n.p.m.), na które sk³adaj± siê lasy dêbowo - grabowe i zaro¶la wikliny w dolinach rzek oraz regiel dolny, gdzie wystêpuj± lasy jod³owe, bukowe i sosnowe. Lasy zajmuj± blisko 70% powierzchni Beskidu Niskiego; pod wzglêdem florystyczny wystêpuje tu bogactwo ro¶lin kwitn±cych, jak chocia¿by ciep³olubna ró¿a francuska, kokoryczka wonna, w lasach kwitn± m.in.: przebi¶niegi, cebulica dwulistna, czosnek nied¼wiedzi, wystêpuje równie¿ kilka gatunków z rodziny storczykowatych: podkolan bia³y, stoplamek plamisty. Natomiast fauna jest typowa dla ca³ych Beskidów; s³abe zaludnienie i rozleg³e obszary le¶ne sprzyjaj± du¿ej liczebno¶ci zwierzyny. W tutejszych lasach ¿yj±: jelenie, sarny,dziki, zaj±ce, nied¼wiedzie, rysie, ¿biki, wili, kuny i lisy. W¶ród oko³o 140 gatunków ptactwa nale¿y wymieniæ: orlika krzykliwego, or³a przedniego, myszo³owa, puchacza i g³uszca. W dolinach wystêpuj±: bocian czarny i dziêcio³ trójpalczasty, w porze letniej dostrzec mo¿na rzadkie gatunki motyli: pazia ¿eglarza i niepylaka mnemozynê.
Historia Beskidu Niskiego od najdawniejszych czasów zwi±zana by³a z traktami handlowymi na po³udnie i wschód. Teren ten przez d³ugi czas pozostawa³ wyludniony przez kolejne najazdy Tatarów, dopiero Kazimierz III Wielki rozpocz±³ zasiedlanie tych terenów na masowa skalê. Na przestrzeni lat teren ten systematycznie zasiedlany by³ przez ludno¶æ nap³ywow±, i tak wo³oscy pasterze z ludami ruskimi ulegaj±c wp³ywom polskim i wêgierskim utworzyli now± grupê etniczn± zwan± od drugiej po³owy XIX w £emkami. W latach 1768-1772 Beskid Niski odegra³ wa¿n± rolê w czasie konfederacji barskiej, od kwietnia 1769 do sierpnia 1770 roku na tych terenach walczy³y oddzia³y konfederatów pod dowództwem Kazimierza Pu³askiego; nieliczne ¶lady okopów konfederackich mo¿na spotkaæ po dzieñ dzisiejszy w rezerwacie „Okopy Konfederackie” nad Muszynk± na obrze¿u Beskidu Niskiego. W XIX w. na terenie Beskidu Niskiego odkryto bogate z³o¿a ropy naftowej, ich przemys³ow± eksploatacjê zapocz±tkowa³ Ignacy £ukasiewicz. Od tej pory teren Beskidu Niskiego sta³ siê pierwsz± prowincj± naftow± na ¶wiecie, zwan± Gorlickim Zag³êbiem Naftowym, w niewielkich ilo¶ciach ropa naftowa wydobywana jest na tych terenach do dnia dzisiejszego. Wielkie zmiany przynios³a w krajobrazie Beskidu Niskiego przynios³a zarówno I jak i II wojna ¶wiatowa. Po roku 1945 na mocy umowy PRL z ZSRR o wzajemnej wymianie ludno¶ci z terenów Beskidu Niskiego przesiedlono na wschód prawie ca³e wsie zamieszkane przez ludno¶æ pochodzenia ³emkowskiego; nielicznym uda³o siê wróciæ do domu dopiero po 1945 roku. Obecnie teren Beskidu Niskiego to nie lada atrakcja turystyczna, bowiem jest to najdziksze pasmo górskie znajduj±ce siê w granicach naszego pañstwa. Niezaprzeczalnym atutem tutejszego krajobrazu jest park narodowy, park krajobrazowy oraz trzyna¶cie rezerwatów przyrody:
- Magurski Park Narodowy (19 439 ha), powsta³ w 1995 roku; ponad 90% jego powierzchni zajmuj± lasy, g³ównie zbiorowiska buczyny karpackiej i rzadkie w polskich Karpatach – lasy jaworowe. W parku istniej± trzy obszary ochrony ¶cis³ej: Magura W±tkowska (1189 ha), Kamieñ (378 ha) i Zimna Woda (841 ha), rezerwat skalny Kornuty i pomnik przyrody Diabli Kamieñ. W¶ród ro¶lin 59 gatunków objêtych jest ¶cis³± ochron±, 11 czê¶ciow±, a 12 gatunków znajduje siê na „czerwonej li¶cie” ro¶lin zagro¿onych wyginiêciem w Polsce. Fauna reprezentowana jest przez kilkadziesi±t gatunków ssaków, ze szczególnie cennymi nietoperzami, 117 gatunków ptaków, chronione gady, p³azy i owady.
- Ja¶liski Park Krajobrazowy (29 911 ha), powsta³ w 1992 roku; 65% powierzchni zajmuj± lasy (g³ównie buczyna karpacka), unikatow± osobliwo¶ci± jest zbiorowisko jarzyny górskiej – lasu, w którym dominuj± jawory, a w runie ro¶nie bardzo rzadka paproæ – jêzycznik zwyczajny.
Rezerwaty Beskidu Niskiego to: Cisy w Moglinie; Jelenia Góra; Kornuty; £ysa Góra; Wadernik; Igie³ki; Modrzyna; Cisy w Nowej Wsi; Tysi±clecie na Cergowej; Prze³om Jasio³ki; Kamieñ nad Ja¶liskami; ¬ródliska Jasio³ki i Bukowica.
Na terenie Beskidu Niskiego zachowa³o siê wiele zabytków architektury drewnianej – wiejskie cha³upy, dwory, ko¶cio³y, cerkwie. Interesuj±ca zapewne bêdzie wizyta w o¶rodku pszczelarskim w Kamiennej nieopodal Krynicy, stosuje siê tu naturalne metody leczenia preparatami pszczelimi tzw. apiterapia. Wêdruj±c w kierunku Gorlic warto wst±piæ do Nowicy, gdzie zobaczyæ mo¿na stare chaty, studnie z ¿urawiem, przydomowe wêdzarnie. Dalej na wschód, w Bóbrce na Pogórzu Jasielskim mie¶ci siê Muzeum Przemys³u Naftowego, ku czci pierwszej na ¶wiecie kopalni ropy naftowej za³o¿onej tu w 1854 roku przez Ignacego £ukasiewicza. Dodatkow± atrakcj± jest stadnina koni huculskich w G³adyszowie, w jej okolicach wyznaczono ponad 500 km szlaków konnych, za rozs±dn± cenê mo¿na tu wybraæ siê na przeja¿d¿kê bryczk± b±d¼, dla bardziej wytrwa³ych, kilkudniowy rajd w siodle. Miejscowo¶ci turystyczne to: Iwonicz – Zdrój, Rymanów, Wysowa i Krosno.
Miejscowo¶ci
Zobacz równie¿