Po³o¿enie
Beskid Makowski to grupa górska nale¿±ca do Beskidów Zachodnich. Beskid Makowski po³o¿ony jest miêdzy rzek± Koszaraw± na zachodzie, a Rab± i jej dop³ywem Krzeczówk± na wschodzie.
Ciekawostki z historii, fauny, flory, kultury
Beskid Makowski (dawniej okre¶lany jako Beskid ¦redni) od ponad dwudziestu lat nosi obecn± nazwê, która jest do¶æ ma³o trafna, bowiem Maków Podhalañski (od którego zaczerpniêto nazwê) le¿y na jego po³udniowo - zachodnich stokach i nie odznacza siê szczególnym walorami turystycznymi, nie jest to ani historyczna stolica regionu, ani wa¿ny o¶rodek kulturalny.
Dzieje geologiczne Beskidu Makowskiego zwi±zane s± z histori± geologiczn± Beskidów Zachodnich, zbudowane s± z fliszu, czyli kompleksu ska³ sk³adaj±cych siê z piaskowców, ³upków, zlepieñców, i³ów i margli, które tworzy³y siê w morzu – pokrywaj±cym w jurze teren dzisiejszych Karpat. Osady dna morskiego zosta³y wypiêtrzone i powsta³y z nich trzy p³aszczowiny: pod¶l±ska (obecnie tworzy obszar granicz±cy na pó³nocy z Beskidem Ma³ym, a tak¿e czê¶æ Kotliny ¯ywieckiej), ¶l±ska (kszta³tuje Beskid Ma³y oraz Pogórze Wielickie, przylegaj±ce bezpo¶rednio do Beskidu Makowskiego) i magurska (z której zbudowane s± Beskid Makowski oraz ¯ywiecki wraz z Pasmem Babiogórskim). Na klimat w Beskidzie Makowskim wp³ywa przede wszystkim zró¿nicowana rze¼b± terenu, ¶rednia temp. wynosi od 5°C 7ºC. Wiosna w tym regionie jest d³uga, ch³odna i deszczowa,a nawroty niskiej temperatury daj± siê odczuæ nawet w maju; lato jest trochê cieplejsze ni¿ w Beskidzie ¯ywieckim, niemniej trwa tyle samo czasu; jesieñ to d³uga i sucha pora roku, natomiast zima urzymje siê tu od koñca listopada do marca. Najwiêcej opadów zaobserwowano w miesi±cu czerwcu i sierpniu, najmniej w pa¼dzierniku, ¶rednia opadów w przeci±gu roku wynosi 800 m.
Je¿eli chodzi o historiê tego terenu, to dok³adnie nieznane s± pocz±tki tutejszego osadnictwa. Najstarsze odkryte ¶lady wi±¿± siê ze staro¿tnymi i wczesno¶redniowicznymi szlakami handlowymi , które prowadzi³y w górê dolin rzecznych ku prze³êczom karpackim i dalej na po³udnie Europy – ¶wiadcz± o tym g³ównie wykopaliska archeologiczne. Osadnictwo na tym terenie zaczê³o rozwijaæ siê za czasów Kazimierza Wielkiego,w XVI weku na tereny te dotari osadnicy wo³oscy, czyli ludy pasterskie pochodzenia ba³kañskiego, którzy uciekli przed ekspansj± tueck± na Ba³kanach. Nowi mieszañcy zapocz±tkowali na tych terenach wypas owiec i wo³ów na górskich halach, wprowadzili w³asne zwyczaje (stawiali m.in. koszary i sza³asy) oraz nazewnictwo; takie wyrazy jak: baca, gazda, bryndza, bunc – maj± w³a¶nie wo³osk± etymologiê. Beskidy zamieszkiwane by³y jednak nie tylko przez prawych osadników zajmuj±cych siê upraw± roli i hodwl± zwierz±t, w XVII i XVIII w. góry sta³y siê dome dla licznych zbójników (majs³ynniejszym zbójnikiem z tych terenów by³ Józef Baczyñski, który rabowa³ pod Babi± Gór± i w Beskidzie Makowskim w latach 30 XVIII w.). Rozwój gospodarczy nast±pi³ w drugiej po³owie XIX w., gdy z polecenia cesarza Franciszka Józefa zaczêto budowaæ linie kolejowe, wkróce powsta³y linie: Kraków-Zakopane oraz Bielsko-Kêty-Andrychów-Wadowice-Kalwaria. Niemniej nie zmienia to fakt, ¿e Beskidy przez bardzo d³ugi okres nale¿a³y do najbiedniejszych regionów. W³a¶iwie dopiero po wojnie wkorzystano naturalne piêkno krajobrazu i na szerok± skalê rozwinê³a siê turystyka. Od pcz±tku lat 90 w Beskidzie Makowskim daje siê zaobserwowaæ intensywny rozwój zaplecza turystycznego, rozwija siê baza noclegowa, gastronomiczna oraz us³ugi turystyczne i rekreacyjne. Obszar Beskidy Makowskiego nie jest jednolity pod wzglêdem etnograficznym, dziêki czemu obszar ten stanowi nie lada gratê dla etnografów.Na terenie Beskiu Makowskiego, od pó³nocy mieszkaj± Krakowiacy zachodni, w dolinie Raby isiedlili siê Kliszczacy, natomiast na po³udniowych obrze¿ach Beskid Makowskiego mieszkaj± – uwa¿aj±cy siê za górali – Zagórzanie, za¶ w dolinie Krzyworzeczki¿yj± Lachowie, zamieszkuj±cy g³ówne s±siedni Beskid Wysoki.
Je¿eli chodzi o bogactwo przyrody, to niestety daje siê tu zaobserwowaæ ingerencjê cz³owieka, bowiem pola uprawne i sady podchodz± pod same grzbiety Besidu Makowskiego. Warto jednak wspomnieæ o grupie cisów w pólnocnej czê¶ci Beskidu Makowskiego. Mo¿na tu spotkaæ tak¿e jawory, jesiony, olchy i liczne dêby, w poszyciu lasów i na ³±kach ro¶nie wiele niskopiennych ro¶lin: ¿ywiec gruzo³owaty, marzanna wodna, ¿ywokost sercowaty, a tak¿e bardziej popularny zawilec, sasanka czy dziurawiec.Ponadto nie mo¿na nie zauwa¿yæ pojedynczych wiekowych drzew, jak chocia¿by dorodnych lip rosn±cych w Doboczycach na cmentarzu my¶lenickim, czy alei dêbowej znajduj±cej siê w parku Drogini. ¦wiat zwierz±t jest charakterystyczny dla regionu Karpat, nie ma tu zbyt wielu drapie¿ników (wilki w malych watahach pojawiaj± siê g³ównie ostr± zim±), natomiast tutejsze lasy obfituj± w zwierzynê po³ow±: jelenie, sarny, zaj±ce. W s±siedztwie pól ¿yj± dziki, je¿e, krety, w Bieskidzie Makowskim ¿yj± tak¿e nietoperze, a w ni¿szych partiach mo¿na podziwiaæ liczne gatunki ptaków, zw³aszcza: trznadle, drozdy, mucho³ówki, turkawki, kuku³ki, wilgi sójki, gile, sowy i dziêcio³y. Mimo zanieczyszczenia tutejszych wód, w rzekach jest du¿o ryb, jak chocia¿by: karasie, karpie, kie³bie, p³ocie, leszcze, mo¿na zobserwowaæ tak¿e wêgorze i g³owacze. Na szlaku mo¿na spotkaæ siê z jaszczurk± zwink±, rzadziej padalcem czy wyleguj±c± siê na g³azie jadowit± ¿mij± zygzakowat±. W okolicach M¶lenic natrafiono na bardzo rzadko spotykanego w Polsce wê¿a Eskulapa, nale¿±cego do rodziny dusicieli, objêtego ca³kowit± ochron±.
W Beskidzie Makowskim mo¿emy wyró¿niæ nastêpuj±ce pasma górskie:
* Pasmo Pewelsko-¦lemieñskie (Baków 766 m n.p.m.)
* Pasmo Dalina (Dalin 566 m n.p.m.)
* Pasmo Babicy (Babica 727 m n.p.m.)
* Pasmo Koskowej Góry (Koskowa Góra 874 m n.p.m.; Kotoñ 868 m n.p.m.)
* Pasmo Lubomira i £ysiny (Lubomir 904 m n.p.m.; £ysina 891 m n.p.m.)
Szlaki turystyczne prowadz± tu z dolin na ka¿dy ciekawszy szczyt, w tej czê¶ci Beskidów szlaki nie s± specjalnie trudne ani mêcz±ce . W¶ród wa¿niejszych szlaków turystycznych warto wymieniæ:
* Zembrzyce – Che³m – Palcza – Babica – Sularzówka – My¶lenice – Ukleina – £ysina – Lubomir – prze³. Wêglówka (czerwony szlak), przecina z zachodu na wschód ca³y Beskid Ma³y i Makowski
* Kalwaria – Lanckorona – prze³. Sanguszki – Bieñkówka – Koskowa Góra – polana Gronie – Grzybkówka – Jordanów (szlak niebieski)
* Osielec – polana Gronie – Skomielna Czarna – Wiêcierza – Kotoñ – Trzebunia – Sularzówka (zielony szlak)
Jednym z ciekawszym miejsc do zwiedzenia jest pasmo Lubomira i £ysiny, którego szczyty uk³adaj± siê nie od wschodu na zachód, a z pó³nocy na po³udnie. Tutaj wznosi siê Lubomir, najwy¿szy szczyt tej czê¶ci Beskidów,a zarazem najwy¿sze wzniesienie dawnego województwa krakowskiego. Oprócz Lubomira i £ysiny warto wymieniæ tu tak¿e: Ukleina (663 m n.p.m.), Kiczora (725 m n.p.m.), Weszkówka (763 m n.p.m.). W obrêbie pasma znajduje siê rezerwat Zamczysko, rozci±gaj±cy siê na stokach Ukleiny nad Zarabiem, rezerwa ów chroni fragment naturalnego lasu ¶wierkowo - jod³owego i skupisko dziko rosn±cego bluszczu.
Miejscowo¶ci
Zobacz równie¿