Tatry
 Tatry

Megaregion :

Prowincja :

Podprowincja :

Makroregion :

Mezoregion :

 

Dlugość :

Średnia wysokość :

Najwyższy szczyt :

 

 

 

 

 

 

w lini prostej 57 km 

 

Rysy (2499 m n.p.m.) w Tatrach Wschodnich (zwanych Wysokimi); Starorobociañski Wierch (2176 m n.p.m.) w Tatrach Zachodnich. 

Po³o¿enie
Taty to najwy¿sze pasmo w £añcuchu Karpat; powierzchnia Tatr liczy 785 km², z czego oko³o 175 km² (ponad 22%) le¿y w granicach Polski. G³ówna grañ Tatr przebiega od Huciañskiej Prze³êczy (905 m n.p.m.) na zachodzie do ¬dziarskiej Prze³êczy (1081 m n.p.m.) na wschodzie.

Ciekawostki z historii, fauny, flory, kultury
Tatry stanowi± najwy¿sz± grupê górsk± w Polsce, o cechach wysokogórskiego krajobrazu alpejskiego. Powierzchnia Tatr obejmuje 785 km², z czego oko³o 175 km² (czyli ponad 22%) znajduje siê na terytorium Polski, natomiast oko³o 610 km² (nieca³e 78%) przypada S³owacji. Z Tatrami s±siaduj± cztery kotliny: Podhale (od pó³nocy), Spisz (od pó³nocnego wschodu, wschodu i czê¶ciowo po³udnia), Liptów (od po³udnia i po³udniowego - zachodu), Orawa (od zachodu i pó³nocnego zachodu). Tatry wyró¿niaj± siê na tle reszty obszaru karpackiego przede wszystkim budow± geologiczn± (najczê¶ciej spotykan± tu ska³± jest granit, z którego zbudowane sa przede wszystkim Tatry Wysokie, na pó³nocnych stokach wystêpuj± ró¿ne ska³y osadowe, Tatry Wschodnie charakteryzuje trzon krystaliczny, natomiast w Tatrach Zachodnich spotykamy ska³y przeobra¿one, inaczej metamorficzne), jak i krajobrazem, w którym zaznaczaj± siê wyra¼nie formy glacjalne.

Je¿eli chodzi o bogactwo flory i fauny, to  w³a¶ciwe bogactwo przyrody mo¿na tu podziwiaæ dopiero po przekroczeniu Tatrzañskiego Parku Narodowego. W Tarach uk³ad ro¶linno¶ci ma charakter piêtrowy, mniej wiêcej do 1000 m n.p.m. Rozci±ga siê strefa uprawiana przez cz³owieka,
wy¿ej do oko³o 1200-1250 m n.p.m. ci±gnie siê pasmo lasów reglowych, w których dominuje ¶wierk, z domieszk± buku i jod³y oraz regiel górny (do 1550 m n.p.m.), gdzie rosn± g³ównie ¶wierki, w górnych partiach lasu pojawia siê limba – ozdoba Tatr. Wy¿ej, bo na wysoko¶ci 1550-1800 m n.p.m. znajduje siê piêtro kosodrzewiny, ponad któr± rozci±ga siê piêtro ³±k wysokogórskich, zwanych halami (do 2300 m n.p.m.), powy¿ej hal rozci±ga siê strefa skalistych turni. W¶ród najbardziej charakterystycznych okazów flory tatrzañskie wymieniæ nale¿y: krokusy, ¿ó³te pe³niki (nazywane ró¿ami górskimi), szarotki, ró¿nego rodzaju goryczki i lilie. Wszystkie ro¶liny w Tatrach s± pod ochron±, niewolno ich niszczyæ, ani zrywaæ. Je¿eli chodzi o zwierzêta, to pró¿no szukaæ tu dzikich gatunków ssaków czy oryginalnych okazów fauny. Wiosn± na ³±kach mo¿na spotkaæ zaj±ce,  za¶ w pobli¿u lasów sarny, jelenie, lisy, dziki, ³osie, w ostatnich latach coraz czê¶ciej s³yszy siê o pojawiaj±cych siê na przedpolu Tatr wilkach i nied¼wiedziach (szacuje siê, ¿e w Tatrach ¿yje oko³o 20 sztuk nied¼wiedzi), ponadto na tych terenach ¿yj± kozice, ¶wistaki, wiewiórki (które w przeciwieñstwie do wiewiórek “nizinnych” maj± ciemne, niemal czarne futerko). W ¶wiecie ptaków króluje tu orze³ przedni, cietrzewie, g³uszce, pomurniki i orzechówki.

Historia tatr siêga a¿ do ery paleozoicznej, wówczas w wyniku ruchów górotwórczych hercyñskich  magma z wnêtrz Ziemi przedosta³a siê do istniej±cych tu ska³ osadowych powoduj±c ich przeobra¿enie.

W Tatrach licznie wystêpuj± jaskinie (jest ich ponad 250), z których najwiêksza to Jaskinia ¦nie¿na.

Klimat Tatr jest typowo wysokogórski strefy umiarkowanej, charakterystycznym zjawiskiem  atmosferycznym niespotykanym w innych regionach Polski jest tu piêtrowy uk³ad stref termicznych i opadów oraz wyra¼ne zró¿nicowanie klimatów miêdzy kotlinami, dolinami a grzbietami górskimi. Temperatura w Tatrach spada w miarê wzrostu wysoko¶ci, ¶rednia roczna temp. Dla Kasprowego Wierchu wynosi w lipcu 7,5°C, w lutym -8,5°C, a pokrywa ¶nie¿na mo¿e tu utworzyæ siê w ka¿dym miesi±cu, z uwagi na fakt, ¿e w Tatrach wystêpuj± czêste nawroty ¶niegu i ch³odu tak¿e latem.

Tatry dzielimy pod wzglêdem geograficznym i geologicznym na:
- Tatry Zachodnie – najwiêksza czê¶æ Tatr po³o¿ona w Polsce i na S³owacji, rozci±gaj± siê pomiêdzy Huciañsk± Prze³êcz± a prze³êcz± Liliowe, która oddziela je od Tatr Wysokich. Tatry Zachodnie zajmuj± powierzchniê oko³o 379  km², co stanowi niemal po³owê ca³ej powierzchni Tatr, po stronie Polskie znajduje siê 25% Tatr Zachodnich, reszta u naszych s±siadów na S³owacji. W¶ród najwy¿szych szczytów Tatr Zachodnich warto wymieniæ:
* Bystra (2248 m n.p.m.)
* Raczkowa Czuba (2192 m n.p.m.)
* Baraniec (2184 m n.p.m.)
* Starorobociañski Wierch (2176 m n.p.m.)
* Pachola (2166 m n.p.m.)
* Wo³owiec (2064 m n.p.m.)
- Tatry Wschodnie, tu wyró¿niamy:
   - Tatry Wysokie – najwy¿szy szczyt Gerlach (2655 m n.p.m.), po stronie polskiej pó³nocno – zachodni wierzcho³ek Rysów (2499 m n.p.m.)
   - Tatry Bielskie – najwy¿szy szczyt Hawrañ (2152 m n.p.m.)

Oprócz wy¿ej wymienionych czê¶ci Tatr, niektórzy wyró¿niaj± tak¿e Tatry Spiskie – s±siaduj±ce ze Spiszem, Tatry Liptowskie – granicz±ce z Liptowem oraz Tatry Orawski – na Orawie; niekiedy u¿ywa siê równie¿ okre¶lenia Tatry Zakopiañskie na oznaczenie czê¶ci pasma, po³o¿onego w granicach administracyjnych Zakopanego.

Nazwa  tego pasam górskiego najprawdopodobniej wywodzi siê od s³owa tatry, które w Karpatach oznacza w ogóle góry, ska³y, nieu¿ytki.
Terenem wycieczek i spacerów s± doliny walne (tj. siêgaj±ce pod g³ówny grzbiet Tatr) m.in. Chocho³owska, Ko¶cieliska, Ma³ej £±ki oraz Bystrej. Jezior polodowcowych w tatrach jest ³±cznie 43, w tym 11 o powierzchni przekraczaj±cej 1 ha. Przewa¿aj± jeziora cyrkowe, po³o¿onych na wiêkszych wysoko¶ciach, oraz jeziora morenowe. Do najwiêkszych nale¿y Morskie Oko (3,5 km2). Ciekawym zjawiskiem w Tatrach s± wody kresowe, które wyp³ywaj± na powierzchniê w postaci obfitych ¼róde³, zwanych wywierzyskami (np. Lodowe ¬ród³o w Dolinie Ko¶cielskiej). Ponadto wystêpuj± tu cieplice (Jaszczurówka +18°C , Anta³ówka w Zakopane +34°C ). W 1954 roku za³o¿ono na tym terenie Tatrzañskie Park Narodowy (jest to jeden z 23 parków narodowych na terenie Polski). G³ówn± baz± wypadow± dla turystów udaj±cych siê w Tatry jest oczywi¶cie – Zakopane – stolica Tatr le¿±ca na wysoko¶ci 838 m n.p.m.  z bogat± baz± noclegow± i szeregiem atrakcji turystycznych. W Polskich Tatrach znajduje siê kilkadziesi±t szlaków turystycznych o ³±cznej d³ugo¶ci 250 km, oko³o 160 km tras i szlaków dla narciarzy, ponadto na tym terenie sprawnie funkcjonuje osiem schronisk turystycznych, linowa kolej z kabinami na Kasprowy Wierch, 4 koleje linowo – krzese³kowe (Nosal, Krokiew, G±sienicowa, Goryczkowa) oraz wyci±gi orczykowe (Kalatówki, Suchy ¯leb, Polana Chocho³owska). Zwolennicy sportów ekstremalnych mog± uprawiaæ na Podhalu rafting, czyli sp³yw pontonem po górskich rzekach. Doskonale do tego portu nadaj± siê Bia³ka Tatrzañska i Dunajec. Niemniej do sp³ywu w górnym biegu Bia³ki potrzebna jest zgoda w³adz Tatrzañskiego Parku Narodowego.  Tatry to nie tylko stolica sportów zimowych, ale przede wszystkim region o wyj±tkowej tradycji i historii. Murzasichle, Ma³e Ciche, Jurgów czy skryta w Tatrzañski Parku Narodowym nad Bia³k± osada Rynias – to miejsca, gdzie mo¿na obcowaæ z niezak³óconym górskim krajobrazem, zwiedziæ zabytkowe, góralskie cha³upy i ko¶ció³ki o przepiêknej architekturze. Warto tak¿e zajechaæ do miejscowo¶ci znajduj±cych siê na zachód od Zakopanego: Ko¶cieliska, Witowa, Chocho³owa. Chocho³ów to piêkna wie¶ o bogatej historii, wyró¿nia siê ona typow± dla XIX - wiecznego Podhala jednolit±, drewnian± zabudow±. Dalej droga – bêd±ca jedn± z naj³adniejszych tras krajobrazowych – prowadzi do Czarnego Dunajca, tu podziwiaæ mo¿emy wij±ce siê wzd³u¿ drogi rzeki, piêkne lasy, ca³e bogactwo przyrody. Ciekawym do¶wiadczeniem bêdzie tak¿e wycieczka do Nowego Targu na czwartkowy b±d¼ sobotni jarmark podhalañski. Targowisko to ma specyficzn± dla tego regionu atmosferê, jest doskona³± okazj± do obejrzenia i zakupu wyrobów regionalnego rzemios³a.

Online 45 (7)
2008 www.gory-online.pl Wszelkie Prawa Zastrzeżone
Wykonanie: Tenet